De eerste achttien jaar van zijn leven woonde Barend Kraal op negen verschillende adressen. In september 1943 werd hij geboren in Den Haag Bezuidenhout. Zijn eerste verhuizing vond plaats aan het eind van de oorlog, toen die wijk per ongeluk was gebombardeerd door de Engelsen. In de Haagse Vogelwijk werd in 1945 zijn broertje geboren.

Van Nederlands-Indië naar Leiden
Toen Barend vijf jaar oud was vertrok het gezin naar Nederlands-Indië. Zijn vader, die in Rotterdam bedrijfseconomie had gestudeerd, kreeg de opdracht om in het kader van de wederopbouw te helpen de economie daar weer op te bouwen.
Barend vertelt dat ambtenaren in de tropen om de drie jaar verlof kregen om een half jaar naar Nederland te gaan. Kinderen moesten in dat half jaar natuurlijk wel naar school. Mede daarom werd op de Nederlandse openbare school in Jakarta, waar Barend naar toe ging, hetzelfde lesprogramma aangehouden als in Nederland.
Doordat vader als hoogleraar in overheidsdienst was, hoefde het gezin na de onafhankelijkheid van Indonesië niet halsoverkop terug naar Nederland. “Maar mijn vader stuurde ons eind 1957 al terug. Hij zag het aankomen. Ik zat inmiddels op de middelbare school. Toen mijn vader ook terug was in Nederland en op zoek ging naar een passende baan, zijn we nog een paar keer verhuisd. Ik heb drie keer een wissel gehad van lagere school en vijf keer van middelbare school.”
In 1961 begon zijn leven in Leiden als student biochemie. Ook tijdens zijn studententijd verhuisde Barend een paar keer. Uiteindelijk vond hij na zijn kandidaatsexamen in 1964 een prettige kamer aan de Rijnsburgerweg, vlak achter het station. Daar is hij tot 1974 gebleven.
Hij heeft in die jaren niet alleen maar gestudeerd. “Ik werd in 1961 bijna automatisch lid van het Leidsch Studenten Corps. Na twee jaar heb ik mijn lidmaatschap opgezegd. De sfeer sprak mij een stuk minder aan dan de gezelligheid bij de VCSB, de Vrijzinnig Christelijke Studenten Bond, waar ik ook lid van was. Als student kon je mee met de zomerkampen. Ik ben een aantal jaren mee geweest als zeilinstructeur. Aan boord van het skûtsje waarmee werd gezeild, heb ik mijn vrouw leren kennen. Zij studeerde in die tijd in Amsterdam.”

Met afwasborsteltjes
Na zijn doctoraal-examen in 1968 kreeg Barend het aanbod om te promoveren. “Ik denk dat die wederopbouwtijd een gouden tijd was. Ik hoefde nooit te solliciteren.” In 1972 is hij gepromoveerd en kon hij meteen wetenschappelijk medewerker worden. Na twee jaar deed de mogelijkheid zich voor om met een NWO-stipendium een jaar onderzoek te gaan doen bij een gerenommeerd biochemisch laboratorium aan het Imperial College in Londen. “Dat werd het eerste adres waar Martha, mijn vrouw, en ik ons gezamenlijk woonadres kregen. We hebben daar een heerlijk jaar gehad.”
Voor zijn vertrek naar Londen had Barend al kunnen regelen dat hij na zijn terugkeer in vaste dienst zou komen. Daardoor hadden ze een huisje kunnen kopen aan het begin van de Kaiserstraat, nummer 3, naast café l’Espérance.


Huis Kaiserstraat 3 tijdens filmopnamen Soldaat van Oranje

“Toen we er net een jaar woonden en alles keurig hadden opgeknapt, kregen we een brief dat er voor de film ‘Soldaat van Oranje’ juist op die plek van de Leidse binnenstad een aantal scenes opgenomen zou worden. Dat betekende dat ons huis helemaal in de staat van begin jaren 40 teruggebracht moest worden. De etalage werd ingericht als winkel voor boter, kaas en eieren en de letters werden weer op de etalageruit geschilderd. Helaas moest ook het schilderwerk van een grauwsluier worden voorzien. Ons werd gegarandeerd dat dat er na de opnames weer onberispelijk uit zou zien. Dat heeft nog heel wat voeten in de aarde gehad. Een ploegje studenten is met afwasborsteltjes aan het schrobben geweest.
We waren natuurlijk wel benieuwd naar de beelden. Dus kochten we een kaartje voor de film. Toen bleek dat precies die scene eruit was geknipt waar ons huis op stond!”

Rijke geschiedenis
In 1982 werd de dochter van Barend en Martha geboren. Toen bleek het huisje aan de Kaiserstraat met een caféterras voor de deur geen ideale plek om een kind te laten opgroeien. Het gezin verhuisde in 1985 naar de Witte Singel, waar drie weken later hun zoon geboren werd.
Het huis, waar Barend en zijn vrouw nu al bijna 40 jaar wonen, bleek een rijke geschiedenis te hebben.
“In de oorlogsjaren woonde hier de Surinaamse professor Flu met zijn gezin. Hij was een briljante tropenarts die in 1938 een jaar rector magnificus van de universiteit is geweest. Op het moment dat de universiteit in de oorlog werd gesloten, was hij hoogleraar-directeur van het Tropeninstituut, gehuisvest in Rapenburg 33. In de deur van dat pand zit een dubbele brievenbus, een voor brieven en een voor onderzoeksmateriaal. Precies zo’n dubbele brievenbus heeft dit huis ook. Dus ik denk dat professor Flu zijn onderzoekswerk thuis heeft voortgezet. Tijdens de oorlog werd hij gevangen gezet in kamp Vught. Hij overleed kort na de oorlog. Zijn weduwe heeft hier nog jarenlang gewoond.”


Dubbele brievenbus van Professor Flu

Het huis aan de Witte Singel herbergt een onzichtbare loze ruimte tussen het plafond van de garderobekast op de eerste etage en de vloer van de tweede verdieping. Dat was tijdens de oorlog een ideale ruimte voor onderduikers.
Na zijn promotie en het jaar in Londen kon Barend in Leiden zijn universitaire loopbaan voortzetten. Hij had veel plezier in de combinatie van onderwijs en onderzoek. “Wat is er nou leuker dan jonge mensen enthousiast maken voor een vak?” Hij kreeg een eigen onderzoeksgroep en heeft als copromotor tien promovendi kunnen begeleiden. Met trots vertelt hij dat drie van hen cum laude zijn gepromoveerd.
Nadat hij met vervroegd pensioen was gegaan om plaats te maken voor jongeren, ging hij nog jarenlang een dag in de week naar het laboratorium om aan werkbesprekingen deel te nemen. Daar kwam uiteindelijk door corona een einde aan.

Akoestisch keyboard
Barend vertelt dat hij nu, als gepensioneerde, veel tijd en energie besteedt aan muziek. “De eerste pianolessen kreeg ik van mijn moeder. We speelden samen, zij de linker partij, ik de rechter. In mijn studententijd had ik ineens geen piano meer. Ik speelde graag Bach en ik had ergens gelezen dat het lievelingsinstrument van Bach het clavichord was. Tot mijn vreugde kon ik een tweedehands clavichord kopen. Dat is een soort keyboard, maar dan akoestisch. Er komt een zacht, subtiel geluid uit."


Clavichord van de heer Kraal

"Toen er een vereniging van vrienden van het clavichord werd opgericht, ben ik daar meteen lid van geworden. Twaalf jaar ben ik er voorzitter van geweest en we hebben in Leiden een symposium georganiseerd met de zaal van de Lokhorstkerk als concertzaal. Zie de bijlage met de fotorapportage van het clavichord jubileumsymposium in 2012.
Toen ik in Leiden naar de kerk ging in het gebouw van de Doopsgezinde gemeente aan de Pieterskerkstraat, kwam ik in aanraking met het orgel dat daar staat, een rococo-orgel uit de 18e eeuw. Het was dringend aan restauratie toe en het moest gestemd worden. Ik zei, met mijn beperkte kennis, dat je het niet moest stemmen als een piano, maar zoals dat in de 18e eeuw gebruikelijk was. Zo kwam ik terecht in de restauratiecommissie en het resultaat van de restauratie was prachtig. Ik wilde daar zó graag op spelen. Toen heb ik op mijn 56e orgel-les genomen en ik heb nog steeds les.
Al 50 jaar ga ik wekelijks naar de kerk in de Pieterskerkstraat. Een biochemicus of een bioloog gelooft natuurlijk in de evolutietheorie van Darwin. Kun je dan wel kerkelijk zijn? Mijn antwoord is dat je niet in een persoonlijke god hoeft te geloven. Het kan ook op een andere manier. Het boek van de natuur, dat is ook een bijbel.”

De geluidsopname van het interview is hier te beluisteren.

Een volledige transcriptie van het interview is hier te vinden.

Een bijlage met foto's is hier te bekijken.

Fotoreportage clavichord jubileumymposium 2012 in Leiden
hier te bekijken.

Interview door de commissie De Stem van Leiden, die onderdeel is van de Historische Vereniging Oud Leiden en samenwerkt met Erfgoed Leiden en Omstreken en de Opleiding Geschiedenis van de Universiteit Leiden.

Reacties op dit verhaal kunt u sturen naar destemvanleiden@oudleiden.nl

Meer verhalen van De Stem Van Leiden vindt u in de INDEX.