Erfgoed Leiden en omstreken

Info

Verhaal: Den Vergulden Regenbooch 1917

  • Leiden
  • Geschiedenis 1901-1950
  • Gebouwen

Gevelteken, Breestraat 121

DEN VERGULDEN REGENBOOCH


GT_1248 foto H. de Sterke

d9dd952c-26bc-11e3-8bb8-3cd92befe4f8
Breestraat 121 hoek Wolsteeg, Rinck opticien. Voorgevel en deel van de zijgevel gezien vanaf de Stadhuistoren.

INLEIDING
Tegenover het stadhuis, aan het pand van Breestraat 121 zit bovenin een ovale datumsteen met het jaartal 1917. Het geeft aan, dat de voorgevel van het pand dus uit dit jaar dateert. Uit bouwhistorisch onderzoek is gebleken dat de kapconstructie van het pand uit circa 1517 dateert.
Het pand heeft de naam “den Vergulden Regenbooch”.

GESCHIEDENIS VAN BREESTRAAT 121

d9de7c6c-26bc-11e3-82c7-3cd92befe4f8
Breestraat 121 hoek Wolsteeg, ijssalon Aurora. Voorgevel; Foto Gemeente Leiden afdeling Monumentenzorg

We kijken wat de geschiedenis betreft terug tot vlak na de Franse tijd:
1) Reeds begin 19e eeuw stond op dit adres een koffiehuis, genaamd “de Twee kolommen” met als uitbater kastelein van den Heuvel. Het is bekend geworden, omdat de bovenste verdiepingen vanaf 1814 verhuurd werden aan de toen net opgerichte sociëteit Minerva, die aan de basis staat van de tegenwoordige gelijknamige studentenvereniging
2) Rond het midden van de 19e eeuw blijkt in het pand een café te zitten, namelijk café Neuf ou Suisse. Dit wordt genoemd in een werk van de bekende schrijver Nicolaas Beets
3) Later is het pand gesloopt en in 1917 vervangen door het huidige pand. Dit heeft de naam Den Vergulden Regenbooch
4) Tegenwoordig zit in het pand een brillenzaak, Eye Wish Opticiëns en ook de Optical Retailgroep BV

STUDENTENOPVANG; VOORGESCHIEDENIS
Minerva beoogde en beoogt opvang te bieden aan studenten, die in Leiden komen studeren. Tegenwoordig doen ook andere verenigingen dat, bijvoorbeeld Augustinus.
Hoe was dat geregeld vanaf het begin van de Universiteit?
1) Bij de oprichting van de Universiteit in 1575 trekt deze veel internationale studenten aan. Zij wonen bij burgers of professoren thuis. Dit zijn de eerste studentenhuizen.
2) Al gauw organiseren de studenten zich in Nationes, belangengroepen gebaseerd op het land van herkomst. Dit blijft tot halverwege de 18e eeuw bestaan.
3) Rond 1750 gaan studenten zich naar faculteit groeperen (dus meer gericht op het vak, dat ze studeren), Dit worden de z.g. “Groensenaten”. De belangrijkste zijn: Intro Ubique, Duce Minerva en Amicitia
4) Om de strijd om eerstejaars bij de bovengenoemde groensenaten in goede banen te leiden wordt een collegium opgericht (met de deftige naam Collegium Civitatis Academiae Lugduno Batavae Supremum). Als in 1815 een 4e groensenaat toetreedt (Vis unita Fortior) krijgt het collegium een andere naam: O.i.B.S.S. (Collegium Omnium in Belgio Senatum Supremum)

MINERVA; VAN SOCIETEIT TOT VERENIGING
Er komt behoefte aan verandering
1) Omstreeks 1814 is er onder studenten behoefte om bij elkaar te komen buiten de faculteiten om. Dit leidde tot de sociëteit Minerva, zoals eerder vermeld, gevestigd aan Breestraat 121. Deze sociëteit is het oudste onderdeel van Minerva, wat we nog steeds kennen.
2) In de jaren 20 en 30 van de 19e eeuw komt er steeds meer kritiek op het superieure gedrag van het collegium O.i.B.S.S. Ook wil men een senaat, die alle studenten van de universiteit vertegenwoordigt. In 1839 wordt buiten alle senaten en het O.i.B.S.S. om een nieuw Collegium opgericht ( het C.A.L.B.S.). Nog in het zelfde jaar wordt dit vervangen door het Leids Studenten Corps (LSC)
3) In 1846 verdwijnt het O.i.B.S.S. Societeit Minerva en LSC vloeien samen
4) In 1900 komt de Vereniging van Vrouwelijke Studenten Leiden (VVSL) aan Rapenburg 65. In dat pand zit nog altijd een gevelteken hierover (zie GT_1592)
5) In de jaren 60 van de afgelopen eeuw gaat het met LSC en VVSL minder goed en ze besluiten tot een fusie. Beginjaren 70 ontstaat de Leidse Studentenvereniging Minerva

DE SOCIETEIT

b51d4e30-26bc-11e3-87f4-3cd92befe4f8
"Schets der Studenten Sociëteit Minverva te Leiden". Gezicht op een groep studenten in de zaal 'de Twee Kolommen' (naar de twee zuilen op de achtergrond) met links het buffet, en leestafel in het midden. Uiterst links schaakspelers. Rechts van het midden op de voorgrond een liggende hond.
Lithografie Springer, L ca. 1835

De sociëteit Minerva heeft 23 jaar, vanaf de oprichting in 1814 tot 1837 op huurbasis in de Twee Kolommen aan de Breestraat gezeten. Enkele studenten, die later bekendheid kregen hebben dit pand toen bezocht. De bekendste was Nicolaas Beets, die als jonge student godgeleerdheid tot 1837 reeds een belangrijk deel van zijn bekende werk de Camera Obscura had geschreven onder pseudoniem Hildebrand. Een ander persoon was de latere Mr Amersfoort, die na de drooglegging van de Haarlemmermeer grote bekendheid kreeg bij de ontginning van dit gebied, het gereedmaken voor de landbouw en de stichting van een aantal dorpen, bijv Badhoevedorp.
Rond 1836 kwam er behoefte aan een eigen pand. Na een overgangsperiode van 1837 tot 1844 in Rapenburg 19 (tegenwoordig het Sieboldhuis) verhuisde men naar Breestraat 50, waar men nu nog steeds (in een modern pand) zit

Bronnen
1) Tentoonstelling 200 jaar Minerva, Oude Universiteitsbibliotheek, 2014
2) Aanvullende en verklarende hoofdstukken in 1887 op de Camera Obscura uit 1839 van Hildebrand. Een diplomatische weergave met ingrepen van W van de Berg, Henk Eyssens, J.J.Kloek en Peter van Zonneveld, 1998, voor de Deltareeks

Dit verhaal is opgesteld door de werkgroep Geveltekens van de Historische Vereniging Oud Leiden. Auteur. J. Hartstra
Voor aanvullingen kunt u contact opnemen met de werkgroep. zie daarvoor ons colofon
kaart