Op 13 en 14 september openen 32 bijzondere panden in Leiden hun deuren! Dit jaar staat het in het teken van erfgoed en architectuur: ontdek stadsarchitecten, iconische gebouwen en panden die écht 'gebouwd zijn om te blijven'. Een selectie uit het programma vind je hieronder; het volledige overzicht bekijk je hier.
RONDLEIDINGEN | De stadsvilla waar Einstein logeerde
Tijdens verschillende rondleidingen ontdek je Leiden van kelder tot toren. Een primeur: bezoek nu voor het eerst het Ehrenfesthuis: stadsvilla en rijksmonument vol wetenschapsgeschiedenis. Dit huis was jarenlang het thuis van natuurkundige Paul Ehrenfest, met bezoekers als Einstein en Niels Bohr. Ontdek de bijzondere architectuur, het schoolbord in de woonkamer en verrassende details zoals Russische cv-buizen met ingebouwd rechaud. Let op: voor sommige rondleidingen dien je vooraf te reserveren, vol = vol!
Ehrenfesthuis aan Witte Rozenstraat 57 in Leiden. Foto: Rowdy Boeyink.
PARELTJES | Monumenten voor en na restauratie
Bewonder monumenten voor en na restauratie, maar ook monumenten die normaal niet toegankelijk zijn voor publiek. In een van de oudste gebieden van Leiden staat aan de Nieuwsteeg, een groot pand met een riante ommuurde tuin, dat steeds meer geheimen prijsgeeft. Zo kwam er een koker aan het licht, met daarin een handgeschreven brief uit 1879 van de toenmalige eigenaar. Lees er meer over in onze Vondst van de Week...
Nieuwsteeg 2, de gevonden koker en de brief. Foto (links) door Goodness Shamrock via Wikimedia Commons (rechts) en Erfgoed Leiden, 2024.
STADSBOUWHUIS | Voor het laatst te zien
Ontworpen door stadsarchitect Fred Temme en gebouwd in 1976 als verzamelkantoor voor gemeentelijke diensten, ademt het Stadsbouwhuis de idealen van ontmoeting, toegankelijkheid en verbinding met de stad. Met zijn trapsgewijze volumes, levendige gevels en open binnenplaats was het een herkenbaar symbool van publiek gebruik. Binnenkort verdwijnt het voor woningbouw en een parkeergarage. Beleef dit stukje naoorlogse architectuur nu het nog kan!
Het Stadsbouwhuis in Leiden. Foto: Sjoerd de Jong, 2024.
HISTORISCHE FILM | Door de lens van het verleden
Speciaal voor de Open Monumentendagen stelde Sigrun Brouwer (Erfgoed Leiden en Omstreken) een compilatie samen van bijzonder historisch filmmateriaal. Laat je meenemen naar een tijd waarin de Meelfabriek volop draaide en kolen over transportbanden gleden bij de gas- en lichtfabriek. Medewerkers van de Leidse Sterrewacht maakten zich klaar voor een expeditie naar Rusland. Ook te zien: Molen de Valk in actie en de wederopbouw van Sociëteit Minerva na de brand.
Locatie: de centrale hal van het Leidse stadhuis, Stadhuisplein 1
Datum en tijd: zaterdag 13 en zondag 14 september, doorlopend
Toegang: gratis
Sociëteit Minerva, nieuwbouw bijna gereed, 1964. Foto: Jan Holvast. Uit de collectie van Erfgoed Leiden (PV_PV29831).
VOORMALIGE OPSTANDINGSKERK | Sportschool met glas-in-lood-ramen
De geschiedenis van de Opstandingskerk aan het Steenschuur begint in 1904, toen de Christelijk Gereformeerde gemeente een voormalige banketbakkerij ombouwde tot kerk. Na nieuwbouw in 1927 kreeg het gebouw zijn kenmerkende glas-in-loodramen en sobere, maar karaktervolle architectuur van B.E. Spijker. In 2008 kreeg het gebouw een nieuwe bestemming als sportcentrum, maar in de aangebrachte verdieping en de originele details is de kerk nog altijd te herkennen. Zeker een bezoek waard!
Voormalige Opstandingskerk (nu sportschool) aan Steenschuur 9. Foto door © SportCity
WANDELROUTE | 'Gebouw(d) om te blijven'
Ontdek het noordelijke deel van de binnenstad en zie hoe De Camp, Oude Morsch en Havenwijk sinds de jaren ’70 zijn veranderd. Dichtbij de Haarlemmerstraat staat een fraai rijtje voormalige winkelpuien, nu woningen. Tot 1986 was hier zwembad ‘De Overdekte’, gevestigd in een voormalige kerk. Bijna veertig jaar kwamen Leidenaren hier zwemmen, vaak afgesloten met een patatje bij snackbar 'De Drie Vissers'. Meer verhalen over verdwenen Leidse gebouwen? Volg de wandelroute uit het programmaboekje.
Foto's: Zweminrichting "De Overdekte" aan de Haarlemmerstraat 262 (links) en de laatste zwemochtend van De Dames Ochtendzwemploeg in 1977. Ze zitten aan en in het zogenaamde kikkerbad (het voormalige Priesterkoor van de Mon-Pèrekerk) met kaarsjes op de rand. Uit de collectie van Erfgoed Leiden (PV_PV30655.126b en PV_PV29216.1).
FIETSROUTE | Jonge bouwkunst
Ontdek Leiden op de fiets langs iconische monumenten en opvallende bouwkunst uit 1960–1990. De fietsroute start bij het Leidse stadhuis (Breestraat) en is bijna 20 km lang. Laat je onder andere verrassen door het Waardeiland, een oase van rust in de drukke stad. De bebouwing op het Waardeiland uit de jaren 80 is min of meer gebaseerd op een Amerikaanse suburb en zeldzaam in Nederland. Ook deze route is te vinden in het programmaboekje.
Ontwerptekening van het 'Waard Island' in Leiden uit 1977 door landschapsarchitecten A.M.Guzzardo & Assoc. Inc. en architecten Fisher-Friedmann Association uit San Francisco.
Programmaboekje en verdere informatie
Het programmaboekje (Nederlands en Engels) en de KidsGids zijn vanaf begin september af te halen bij verschillende locaties in de stad zoals het Stadhuis, de VVV, diverse boekhandels en musea. Meer informatie over het volledige programma is te vinden op www.omdleiden.nl.
