De gemeente Leiden gaat gebouwen, structuren en gebieden uit de periode van de Jonge Bouwkunst (1970–1990) beter beschermen. Het college van burgemeester en wethouders heeft daarvoor een speciale lijst vastgesteld. Met deze stap erkent de gemeente de waarde van de architectuur, stedenbouw en vernieuwende ideeën uit deze tijd – een periode waarin Leiden sterk veranderde en groeide.
Leiden sluit met dit besluit aan bij het landelijke programma Post ’65 van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Dat programma brengt gebouwen uit de periode 1965–1990 in kaart en wijst ze, waar nodig, aan als rijksmonument.
Waarom juist nu?
Sinds 2022 onderzoekt Leiden de architectuur en stedenbouw uit de periode 1970–1990. In deze decennia vonden grote veranderingen plaats: de binnenstad werd vernieuwd en nieuwe wijken als Merenwijk, Bockhorst, Koppelstein, Waardeiland en Stevenshof kwamen tot stand. Door de toenemende waardering voor gebouwen uit deze tijd, én de druk van nieuwe bouwplannen, wil de gemeente nu voorkomen dat waardevol erfgoed uit de jaren ’70 en ’80 verloren gaat.
Zijlpoortsbrug over de Herensingel, ten oosten van de Zijlpoort. Erfgoed Leiden en Omstreken.
“Een vernieuwend en optimistisch Leiden”
Wethouder Yvonne van Delft (Cultuur en Erfgoed) benadrukt het belang van deze periode:
“De Jonge Bouwkunst vertelt het verhaal van een vernieuwend en optimistisch Leiden. Het was een tijd waarin bewoners meedachten over de stad, en waarin vernieuwing en vooruitgang centraal stonden. Door deze gebouwen te beschermen, zorgen we dat toekomstige generaties kunnen zien hoe Leiden zich toen ontwikkelde.”
Onderzoek naar 180 objecten
In 2023 kreeg Erfgoed Leiden en Omstreken de opdracht te onderzoeken welke gebouwen, structuren en gebieden bescherming verdienen. In totaal zijn 180 objecten beoordeeld op vier punten:
- Algemene historische waarde
- Gebruikershistorie (betekenis voor bewoners en gebruikers)
- Objectwaarde (architectonische en bouwkundige kwaliteit)
- Samenhang (stedenbouwkundige context)
Bij het onderzoek waren deskundigen, een klankbordgroep en bewoners betrokken. Tijdens een marktdag in de Stevenshof konden inwoners aangeven welke plekken zij belangrijk vinden.
Ruim 35 bijzondere objecten
Van de 180 onderzochte objecten zijn 37 als bijzonder waardevol aangemerkt. Zeven daarvan worden nu voorgedragen als gemeentelijk monument. Het gaat om:
- Universiteitsbibliotheek, Witte Singel 26–27
- Voormalige dak- en thuislozenopvang, Rembrandtstraat 12
- Kruisgebouw, Burggravenlaan 250
- Schoolgebouw De Brug, Wassenaarseweg 499
- Zijlpoortsbrug over de Herensingel
- Centraal Wonen-project Haver- en Gortbuurt
- Kantoorgebouw, Schuttersveld 9
Voormalige dak- en thuislozenopvang aan de Rembrandtstraat 12. Erfgoed Leiden en Omstreken.
De overige locaties (dertig) krijgen, waar mogelijk, planologische bescherming in het toekomstige Omgevingsplan.
Wat betekent dit voor eigenaren?
Voor eigenaren verandert er voorlopig niets. Na de vaststelling van de lijst start de formele aanwijsprocedure tot gemeentelijk monument voor de geselecteerde objecten. Tijdens die procedure kunnen eigenaren hun mening geven. Een gemeentelijke monumentenstatus betekent niet dat aanpassingen of onderhoud onmogelijk zijn. Verduurzaming, renovatie en onderhoud blijven toegestaan, zolang de karakteristieke eigenschappen behouden blijven. De gemeente biedt eigenaren advies en – waar mogelijk – financiële ondersteuning.
Onderdeel van landelijke trend
Met deze stap sluit Leiden aan bij een bredere ontwikkeling in Nederland: de waardering voor het zogeheten Post ’65-erfgoed. Overal in het land groeit de aandacht voor architectuur en stedenbouw uit de periode na 1965, die een belangrijk onderdeel vormen van het moderne Nederland. Met het besluit om ook de Jonge Bouwkunst te beschermen, erkent Leiden dat ook het jongere erfgoed een waardevol deel is van onze geschiedenis.
Lees meer over het jongste erfgoed van Leiden op onze website.
Foto boven: Universiteitsbibliotheek van de Universiteit Leiden aan de Witte Singel 26-27. Erfgoed Leiden en Omstreken.