Eind 2025 kunnen we weer twee nieuwe monumenten toevoegen aan het Erfgoedregister. Eén daarvan is het voor Leiden bekende polderpark Cronesteyn, naar ontwerp van Evert Cornet, dat de opvattingen van de jaren 1970 en 1980 over de waarde en beleving van de natuur weerspiegelt. Maar ook de voormalige onderwijzerswoning Rijndijk 156, op de locatie van de voormalige fabriek voor diastatische producten, is aangewezen als beschermd gemeentelijk monument. Beide monumenten zijn aangedragen door de Historische Vereniging Oud Leiden.
De monumenten hebben architectuurhistorische-, cultuurhistorische- en stedenbouwkundige waarde en zijn van belang voor Leiden. Door het onderzoek voor de aanwijzingsprocedure weten we nu meer over de geschiedenis van deze monumenten.
Polderpark Cronesteyn
Polderpark Cronesteyn ligt aan de zuidwestelijke rand van Leiden en beslaat 91 hectare. Het park combineert een historisch polderlandschap met recreatie en natuur, en bevat weilanden, sloten, een moerastuin en een kasteelbos. De basis vormt het eeuwenoude landschap met middeleeuwse verkavelingen, oude kreken en het terrein van het verdwenen kasteel Cronesteyn, waardoor een tijdslijn van duizenden jaren zichtbaar blijft. Wandel- en fietspaden, het Polderpad en extra bosschages zijn geïntegreerd om zowel natuurbeleving als recreatie te versterken.
Polderpark Cronesteyn © Erik Zachte
Het ontwerp van Evert Cornet (1925–1997) combineert educatie, ecologie en recreatie, met behoud van historische structuren. Architectuur en landschapskunst, zoals het bezoekerscentrum van Jan Overbeek en Krijn Giezen en de kunstwerken Broei en Kleigeisers, versterken de ecologische en educatieve visie. Sociaal-maatschappelijke betrokkenheid speelt een belangrijke rol: werkervaringsprojecten, schooltuinen, kinderboerderij, camping en volkstuinen verbinden het park met de gemeenschap. Met de oprichting van de Vereniging Vrienden van het Polderpark, nu Stichting Groen Cronesteyn, wordt het behoud van natuur, cultuurhistorie en recreatieve functies gewaarborgd, waardoor het park een tijdloos stedelijk groenmonument is.
Rijndijk 156
Rijndijk 156 is een oude onderwijzerswoning. Deze is geïntegreerd als kantoor van de latere fabriek op deze plek langs de Rijn, waar in de 18e-eeuw al een buurtschool stond. De kapconstructie van de voormalige onderwijzerswoning bestaat uit twee Philibertspanten, typisch voor de negentiende eeuw. Het interieur is grotendeels behouden, met een originele keukenschouw en kast. Het schoolgebouw van 1875 functioneerde tot 1937, waarna het in 1938 werd omgevormd tot Fabriek voor Diastatische Producten, gespecialiseerd in moutextract voor bakkerijen en snoepfabrikanten. De voorgevel toont in reliëf nog de naam van de fabriek in Art Deco stijl. De woning diende als kantoor, de klaslokalen werden aangepast voor productie en laboratorium. Later breidde de fabriek uit en in 1989 maakten de klaslokalen plaats voor nieuwbouw. De gevel toont nog in Art Deco-stijl de naam “Diastatische Producten”.
Voorgevel van Rijndijk 156 met in gele letters de naam van de fabriek op de gestuukte gevel. Foto: Erfgoed Leiden en Omstreken.
Het pand heeft cultuurhistorische waarde als voormalig fabriekspand. Het bedrijf maakte hier 85 jaar lang als enige in Nederland een specifieke vorm van moutextract. Daarmee hoorde het bij de belangrijke productiebedrijven van Leiden. De ligging aan de Oude Rijn laat mooi zien hoe industrie zich vroeger langs het water ontwikkelde.