De gemeente Leiden gaat gebouwen, structuren en gebieden uit de periode van de Wederopbouw (1940–1970) beter beschermen. Dit zijn bijzondere plekken die kenmerkend zijn voor de ontwikkeling van Leiden na de Tweede Wereldoorlog. Het college van burgemeester en wethouders stelde hiervan een speciale lijst vast.
Nu deze lijst is gepubliceerd kan de gemeente Leiden samen met Erfgoed Leiden en Omstreken waardevol erfgoed uit deze periode behouden en ervoor zorgen dat het verhaal van de wederopbouw zichtbaar blijft in de stad.
De Leidse wederopbouwperiode in het kort
Sinds 2018 onderzoekt Leiden de architectuur en stedenbouw uit de periode 1940–1970. In deze periode veranderde de stad sterk. In de jaren 1950 en 1960 kwamen nieuwe woonwijken buiten het historisch centrum, zoals Zuidwest en Plan Noord. Ook bestaande gebieden werden verder bebouwd. Er kwamen nieuwe scholen, kerken en bedrijventerreinen en de Universiteit Leiden breidde uit met een nieuwe campus. Ook de wegenstructuur veranderde ingrijpend.


Links: Flat in Leiden Zuidwest, 2018. Erfgoed Leiden en Omstreken. Rechts: Voormalige Kerk van het Apostolisch Genootschap, Sumatrastraat 197. Foto’s: Erfgoed Leiden en Omstreken.
Onderzoek naar 315 objecten
Erfgoed Leiden en Omstreken kreeg van het college de opdracht om onderzoek te doen naar de cultuurhistorische waarden van het wederopbouwerfgoed in Leiden. Dit leidde tot het onderzoek Toonbeeld van licht, lucht en ruimte - De naoorlogse woonwijk Leiden Zuidwest en een cultuurhistorische inventarisatie en waardering van de Wederopbouw in Leiden. In totaal zijn 315 objecten beoordeeld aan de hand van zes criteria, waaronder gaafheid, zeldzaamheid, architectuurhistorische en cultuurhistorische waarde en de samenhang met de omgeving.

Het oorlogsmonument aan de Haagse Schouwweg. Foto: Erfgoed Leiden en Omstreken.
Bijzondere objecten geselecteerd
In het Beleidsakkoord Leiden Stad van ons hart 2026 – 2030 staat dat we zuinig zijn op het cultureel erfgoed in de stad. Kerken, musea, andere historische gebouwen en de grachten vertellen veel over de geschiedenis van Leiden. We blijven dit erfgoed behouden en versterken. Daarbij is ook oog voor jong erfgoed. Van de 315 onderzochte objecten zijn de meest waardevolle geselecteerd. Voor deze objecten is bekeken welke vorm van bescherming het beste past. Het gaat om voorstellen voor gemeentelijke monumenten, karakteristieke panden en planologische bescherming in het toekomstige Omgevingsplan.
Prescillia van Noort, wethouder Volkshuisvesting, Cultuur en Circulariteit, zegt hierover:
“Het erfgoed van Leiden vertelt het verhaal van onze stad en van de generaties voor ons die hier woonden en werkten. Daar zijn we zuinig op. Daarom beschermen we historische gebouwen en plekken, en behouden we ze voor de toekomst. Daarbij kijken we niet alleen naar eeuwenoude monumenten, maar ook naar het jongere erfgoed dat inmiddels bij Leiden hoort. Na de Tweede Wereldoorlog groeide Leiden sterk. Nieuwe woonwijken, scholen, kerken en andere voorzieningen ontstonden en zijn nu niet meer weg te denken uit de stad. Ook dat is erfgoed dat we willen doorgeven aan volgende generaties.”
Bij 21 objecten wordt nu onderzocht of ze kunnen worden aangewezen als gemeentelijk monument. Het gaat onder andere om:
• Herenhuis, Rijnsburgerweg 80
• Het Paviljoenshof, Paviljoenshof 1-33
• Oorlogsmonument, Haagse Schouwweg
• Nederlands Hervormde Vredeskerk, Van Vollenhovenkade 22 en 24
• Voormalig zakencentrum met woningen voor alleenstaanden, Vijf Meilaan 24-206
• Het Apostolisch Genootschap, César Franckstraat 38
• Voormalige Kerk Apostolisch Genootschap, Sumatrastraat 197
• Gebouw Agora, Wassenaarseweg 52
• Kantine voetbalvereniging Docos, Haagse Schouwweg 5
• Wooncomplex Rijnlandflat, Bachstraat 2-256
Wat betekent dit voor eigenaren?
Voor eigenaren verandert er voorlopig niets. Na het vaststellen van de lijst start de formele procedure om de geselecteerde objecten mogelijk aan te wijzen als gemeentelijk monument. Tijdens deze procedure kunnen eigenaren hun mening geven. Een gemeentelijke monumentenstatus betekent niet dat aanpassingen of onderhoud onmogelijk zijn. Verduurzaming, renovatie en onderhoud blijven mogelijk, zolang de karakteristieke eigenschappen van het monument behouden blijven. De gemeente biedt eigenaren advies en, waar mogelijk, financiële ondersteuning.
Meer weten over de Wederopbouw in Leiden (1945-1970)?
Download dan het rapport van architectuurhistoricus Dolf Broekhuizen over de cultuurhistorische waardering van de architectuur en stedenbouw uit deze periode.

De drie flats aan de Jacob van Campenlaan. Erfgoed Leiden en Omstreken.