Erfgoed Leiden en omstreken

Info

#VVDW: Historische beveiligingsschotten

Beveiligen is van alle tijden. De gevel van Groenesteeg 15 van rond 1900 heeft twee historische beveiligingssystemen. Ze laten zien hoe mensen in het verleden met relatief eenvoudige houten schotten hun eigendom of winkelvoorraad tegen inbraak beschermden.

Afneembare luiken voor de deur
De voorgevel, inclusief de pui, van Groenesteeg 15 dateert op basis van de vormgeving en het gebruikte materiaal waarschijnlijk van rond 1900. De winkel- of bedrijfspui heeft in het midden een dubbele deuropening. Houten schotten of luiken dekken de ramen in beide deuren af. De luiken hangen aan de bovenzijde met twee ijzeren beugels in twee ogen. Onderaan hebben de luiken aan de zijkanten ijzeren lippen. Hierin steken blinde bouten. Vanuit de binnenkant kon je deze worden vastzetten- of schroeven. De houten luiken zijn dus afneembaar, zodat je ze tijdens openingstijden kon wegnemen en tijdens sluitingstijd weer kon ophangen om inbraak te voorkomen.

2024VVDW0902De voorgevel en pui van Groenesteeg 15 van rond 1900. Foto: Erfgoed Leiden en Omstreken, O, E.D. Orsel 2024.

2024VVDW0906Deuren met houten hangschotten van Groenesteeg 15. Foto: Erfgoed Leiden en Omstreken, O, E.D. Orsel 2024.

Raamschotten
De ramen aan weerskanten van de dubbele entreedeuren hebben voor het raam een houten schot. Ter decoratie is het schot aan de bovenzijde gegolfd. Het schot zit aan de ene kant in een zogenaamde schothouder. Een schothouder is een eenvoudig ijzeren beugelsysteem dat in de kozijnstijl is bevestigd om het schot in te kunnen verankeren. Aan de andere kant zit het schot aan de binnenkant vast door middel van een blinde bout. Het schot haalde je tijdens openingstijden weg en zette je tijdens sluitingstijd weer terug om inbraak en glasbreuk tegen gaan.

2024VVDW0905Venster met schothoudersysteem en daarin een houten schot. Groenesteeg 15. Foto: Erfgoed Leiden en Omstreken, E.D. Orsel 2024.

Eenvoudig maar doeltreffend
Door bouwhistorisch onderzoek aan andere panden in Leiden weten we meer over het schothoudersysteem. Dergelijke houten schotten waren wel bekend van historische afbeeldingen, maar of deze bewaard waren gebleven was niet bekend. De eenvoudige schotten bij Groenesteeg 15 zijn dat dus wel. De behouden veiligheidssystemen van Groenesteeg 15 geven inzicht in hoe de Leidse ondernemer rond 1900 met een eenvoudig, maar doeltreffend beveiligingssystemen met houten schotten zijn bezit beschermde. Deze bouwelementen zijn veelal verdwenen en zijn daarom van historisch belang.

2024VVDW0901Uiterstegracht vanaf de Oude Rijn, gezien naar het zuiden. Met op de grond diverse raamschotten, leunend tegen de huizen. Eind 19 eeuw. Foto: Erfgoed Leiden en Omstreken, PV_GN003246 (uitsnede).

Vondst van de Week
Vondst van de week (#VVDW) is een rubriek van de erfgoedexperts van Erfgoed Leiden en Omstreken. Zij doen daarin verslag van opmerkelijke vondsten en ervaringen. Via deze website, TwitterInstagram en Facebook houden ze je op de hoogte.

Edwin Orsel
13 juni 2024

kaart