In het gemeentearchief van Lisse bevindt zich een bijzonder overzicht, dat een interessant beeld schetst van de criminaliteit in Lisse in de periode 1852–1863 en van de afhandeling ervan. Genoteerd zijn de processen-verbaal, de aanklagers, de verdachten, de getuigen en de wijze waarop de zaken zijn afgehandeld. Uit het overzicht blijkt dat niet alle Lissenaren lieverdjes waren.
Er zijn in genoemde periode 47 voorvallen geweest. De meeste betroffen diefstallen/vermissing (26 keer) zoals de diefstal van een kalf uit de weide van boer Dirk Prins aan de Loosterweg in de nacht van 20/21 mei 1854 door P. van Kesteren, arbeider uit Lisse. Het is helaas niet bekend wat er met de dader is gebeurd, maar met het kalf wel. Dit was geslacht.
Diefstal van vee en andere goederen
Dieren werden in Lisse wel vaker gestolen. Zo lezen we over de diefstal van 17 eenden bij de woning van J. Langeveld Jczn. in de nacht van 30/31 oktober 1854 en van 7 ganzen van P. Scholten in de nacht van 7/8 januari 1855. De dader was onbekend. Er werden ook andere goederen ontvreemd zoals aardappelen, geld en een paar schoenen.
“Drol en smeerlap”
Mishandeling en belediging kwamen in Lisse ook veel voor (12 keer). Zo kreeg op 10 juni 1854 de 23-jarige H. Oudshoorn van Symon Beijk, arbeider uit Lisse, een slag in het gezicht en verwensingen als “drol” en “smeerlap” en werd de Hillegomse timmermansknecht J. Barnhoorn op 15 augustus 1856 in de tapperij van J. van Zanten door Bastiaan Langelaan, arbeider uit Lisse, verwond en mishandeld. Langelaan kreeg daarvoor een maand gevangenisstraf.
Politieregister van de Gemeente Lisse, 1852 – 1863 (Archief Gemeente Lisse 1486 – 1941, inv. nr. 1117).
Verboden verkoop van urbanuspillen
Daarnaast waren er bijzondere gevallen zoals verzet tegen een veldwachter in functie, door Hendrik van Opzeeland, arbeider uit Lisse. Of de verboden verkoop van zogenaamde urbanuspillen door B.R. de Graaff, winkelier uit Lisse. Volgens een advertentie uit De Tijd van 2 september 1867 waren deze pillen zeer nuttig in ongesteldheden der Maag en werken heilzaam op de Spijsverteering; zij zijn uitmuntend tegen de Gal, scherpte in het Bloed en uitslag der huid; zij zijn zacht laxerend en Slijmverdrijvend. Volgens de overlevering was het recept door Paus Urbanus VIII (1568–1644) bedacht. Ik weet niet waarom die pillen niet zomaar verkocht mochten worden.
Vertrapte tulpen
De meest opmerkelijke overtreding in het overzicht vind ik die van het vertrappen van de op het veld staande bloembollen van de kwekers P. van Waveren en B.R. de Graaff in oktober 1859. Lisse was toen al een belangrijke plaats voor de bloembollenteelt. De schade was 45 gulden, een hoog bedrag voor die tijd. De verdachte was Hendrik van Leeuwen, veehandelaar uit Voorschoten. Ik vermoed dat de schade door zijn vee is veroorzaakt. Uit ervaring weet ik hoe schadelijk dat kan zijn.
Vondst van de Week
Vondst van de week (#VVDW) is een rubriek van de erfgoedexperts van Erfgoed Leiden en Omstreken. Hierin delen zij opvallende vondsten en ervaringen. Via deze website, Instagram en Facebook houden ze je op de hoogte.
André van Noort
12 juni 2026