Drie bijzondere overlijdensregisters van het Militair Hospitaal in Leiden zijn onlangs teruggevonden. Ze bevatten gegevens over militairen die tussen 1811 en 1819 in Leiden overleden. Opvallend is dat de meeste van deze mensen niet voorkomen in de Leidse burgerlijke stand en daardoor ook niet te vinden zijn via Personen in onze collectie.
Tip! Het voormalig Militair Hospitaal in het Pesthuis is te bezoeken tijdens de Open Monumentendagen op zaterdag 12 en zondag 13 september. Klik hier voor meer informatie.
Normaal gesproken zijn alle openbare akten van de Leidse burgerlijke stand te bekijken via Personen in onze collectie. Onlangs ontdekten we dus dat dat niet helemaal klopt. In het Stadsarchief van Leiden 1574–1816 vonden we namelijk drie overlijdensregisters van het Militair Hospitaal. De registers dateren uit 1811–1819. De registers zijn bijzonder omdat de Leidse overlijdensakten uit 1811 verloren zijn gegaan bij de brand in het stadhuis op 12 februari 1929. De overlijdensakten van het Militair Hospitaal uit datzelfde jaar zijn wél bewaard gebleven.
Overlijdensregister Militair Hospitaal 1811 (SA II, inv. nr. 7408). Uit de collectie van Erfgoed Leiden en Omstreken.
Een internationaal leger
Het Militair Hospitaal was in deze periode gevestigd in het Pesthuis, buiten de stadsvest bij Oegstgeest. Hier werden zieke en gewonde militairen verzorgd. Zij kwamen uit verschillende delen van Europa. Zo kwam Johan Schitsk Gröntner uit Horburg in Oostenrijk, Frans Wagewskij uit Loswitz bij Schwedt, vlak bij de huidige Poolse grens, en Jan Dievendaal uit Kopenhagen in Denemarken. De registers laten daarmee ook zien hoe internationaal het leger in deze tijd was.
Doodsoorzaak
Een ander bijzonder detail is dat in de registers de doodsoorzaak wordt vermeld. Dat gebeurde normaal gesproken niet in de akten van de burgerlijke stand. Veel militairen stierven aan tering (tuberculose), zenuwkoorts en tyfus. Andere doodsoorzaken waren een uitteerende koorts, waterzucht, borstziekte, de been eeter, verval van krachten, krankzinnigheid en een ettergezwel in de long.
Overlijdensregister Militair Hospitaal 1814 – 1819 (SA II, inv. nr. 7410). Uit de collectie van Erfgoed Leiden en Omstreken.
Ook verwondingen komen voor. Het is interessant om te onderzoeken of die het gevolg waren van gevechten. Dat zou bijvoorbeeld kunnen gelden voor Carel Hamfiel, fuselier bij het 23ste regiment infanterie, die op 2 juli 1815 overleed, en Gerhard Echoff, fuselier bij het 21ste regiment infanterie, die vijf dagen later stierf. Van het 21ste regiment is bekend dat het in juni 1815 deelnam aan de veldslagen bij Quatre Bras en Waterloo.1 Mogelijk hielden de verwondingen van Echoff hiermee verband.
Waardevol voor onderzoek
De drie registers zijn genummerd B.S. 371, B.S. 372 en B.S. 373. Ze zijn dus ooit beschreven in het archief van de Leidse burgerlijke stand en later afgesplitst en beschreven in het Stadsarchief 1574 – 1816. Hierdoor waren ze niet gedigitaliseerd en opgenomen in Personen, de online toegang tot het archief van de Leidse burgerlijke stand. Inmiddels zijn alle drie registers gedigitaliseerd. Ze moeten alleen nog via Personen toegankelijk gemaakt worden. De registers zijn te bijzonder om er niets mee te doen. Voor genealogisch en militair-historisch onderzoek zijn ze zeer waardevol.
Voetnoten
- Eyman, De geschiedenis van het 21e regiment infanterie, pagina 1. Via Delpher.
Vondst van de Week
Vondst van de week (#VVDW) is een rubriek van de erfgoedexperts van Erfgoed Leiden en Omstreken. Hierin delen zij opvallende vondsten en ervaringen. Via deze website, Instagram en Facebook houden ze je op de hoogte.
3 september 2026
André van Noort